Yeni bir ilişkiye başlarken her şeyin farklı olacağını düşünürüz. Karşımızdaki kişi farklıdır, koşullar değişmiştir, biz de önceki deneyimlerimizden bir şeyler öğrendiğimize inanırız. Ancak zaman geçtikçe tanıdık bir duygu yeniden ortaya çıkabilir: anlaşılmamak, sürekli kendimizden ödün vermek, uzaklaşan birinin peşinden gitmek ya da yakınlık arttığında geri çekilmek.

“Nasıl oldu da yine aynı noktaya geldim?” sorusu, bu tekrarları fark ettiğimizde aklımıza gelebilir. Bu soruya yanıt ararken yalnızca partner seçimine değil, ilişkide ihtiyaçlarımızı nasıl ifade ettiğimize ve zorlandığımız anlarda nasıl tepki verdiğimize de bakabiliriz.

Geçmiş Deneyimler Bugünkü İlişkileri Nasıl Etkileyebilir?

Şema Terapi yaklaşımında, erken yaşam deneyimleriyle bağlantılı olarak gelişen düşünce ve duygu örüntüleri “şema” kavramıyla ele alınır. Güvende hissetme, kabul görme, bağ kurma ve kendini ifade etme gibi duygusal ihtiyaçların nasıl karşılandığı, kişinin kendisi ve başkaları hakkındaki beklentileriyle ilişkili olabilir. Bu örüntüler yetişkinlikteki ilişkilerde de etkinleşebilir.

Örneğin, bir anlaşmazlık sırasında aklımızdan “İhtiyacımı söylersem benden uzaklaşır” düşüncesi geçebilir. Bu düşünceyle ihtiyacımızı dile getirmeyebilir, ardından anlaşılmadığımızı hissedebiliriz. Böylece başlangıçtaki beklentimizi güçlendiren bir deneyim oluşabilir.

Bu, her ilişki sorununun çocuklukla açıklanabileceği anlamına gelmez. Karşımızdaki kişinin davranışları, mevcut koşullar ve ilişkinin karşılıklı dinamikleri de önemlidir.

Kendimizi Koruma Yollarımız Döngüyü Sürdürebilir mi?

Zorlayıcı duygular karşısında geliştirdiğimiz bazı tepkiler kısa vadede rahatlatıcı olabilir. Konuyu kapatmak, ihtiyaçlarımızı geri plana atmak veya ilişkiyi sürekli kontrol etmeye çalışmak bunlara örnektir.

Şema Terapi, bu tepkileri kaçınma, teslim olma ve aşırı telafi gibi baş etme biçimleri üzerinden inceler. Bu yollar bazen sıkıntıyı azaltırken uzun vadede aynı örüntünün sürmesine katkıda bulunabilir.

Burada amaç kendimizi suçlamak değildir. Daha önce bizi korumaya yardımcı olmuş bir davranışın, bugün ilişkimizde nasıl bir etkisi olduğunu merak etmektir.

Tekrarlayan Örüntüyü Fark Etmek İçin Nereye Bakabiliriz?

Yalnızca ilişkinin nasıl bittiğini düşünmek yerine, tekrarın hangi anlarda başladığını incelemek daha somut bir başlangıç olabilir:

• Hangi durumlarda kendimi değersiz veya anlaşılmamış hissediyorum?
• Böyle anlarda aklımdan hangi düşünceler geçiyor?
• İhtiyacımı söylüyor muyum, yoksa karşımdakinin anlamasını mı bekliyorum?
• Yakınlık kurmak istediğimde ve mesafe koymak istediğimde nasıl davranıyorum?
• Verdiğim tepki sonrasında aramızda ne değişiyor?

Bu soruların tek bir doğru yanıtı yoktur. Aynı soruya farklı ilişkilerde farklı yanıtlar verebilirsiniz. Amaç kendinize bir etiket koymak değil, yaşadıklarınızı daha açık görebilmektir.

Her Tekrar Sizin Sorumluluğunuz Değildir

Kendi davranışlarınızı anlamaya çalışmak, karşı tarafın davranışlarının sorumluluğunu üstlenmek demek değildir. İlişkide yaşananları değerlendirirken hem kendi tepkilerinize hem de karşınızdaki kişinin size nasıl davrandığına bakmanız gerekir.

“Ben neden böyle hissediyorum?” kadar, “Bu ilişkide ihtiyaçlarıma ve sınırlarıma nasıl karşılık veriliyor?” sorusu da önemlidir.

Farkındalıktan Sonraki Adım

Bir döngüyü fark etmek, onu hemen değiştirmekle aynı şey değildir. Ancak bu farkındalık, farklı bir tepkiyi düşünmek için alan açabilir: bir ihtiyacı daha açık ifade etmek, bir sınırı dile getirmek veya ilişkiyle ilgili beklentileri yeniden değerlendirmek gibi.

Tekrarlayan ilişki deneyimlerinizi anlamakta zorlanıyorsanız, bunları bir psikologla birlikte ele alabilirsiniz. Bazen başlangıç, “Yine aynı şeyi yaşadım” demekten, “Bu kez neler olduğunu daha yakından anlamak istiyorum” demeye geçmektir.